Dưới bóng
hoàng lan
Thạch Lam

Hoạt động
khởi động

KHỞI ĐỘNG
Em đã đọc tác phẩm nào của nhà văn Thạch Lam chưa? Có thể kể tên
cho các bạn nghe được không?

Gợi ý:

Hình thành
kiến thức

I. Tìm hiểu chung
1 Tác giả - Thạch Lam?

Thạch Lam (1910 – 1942) sinh ra và
01 học tập tại Hà Nội nhưng thuở nhỏ
sống ở phố huyện Cẩm Giàng - Hải
Dương. 
Ông viết văn, làm báo và là một
trong những cây bút chủ chốt
02 của Tự lực văn đoàn. 

1. Tác giả - Thạch Lam
Ngày
mới (1939),

Gió đầu
mùa (1937)
Nắng trong
vườn (1938)
Sợi tóc (1942),

Tác phẩm
tiêu biểu

Theo
dòng (1941), 
Hà Nội băm
sáu
phố
phường (1943),

1.Tác giả - Thạch Lam
0
1

Phong cách
nghệ thuật

Thường viết về cuộc sống
của người dân nghèo nơi phố
huyện hay người trí thức
bình dân với niềm cảm
thương kín đáo và sâu sắc
0
3

Lời văn trong sáng,
giản dị, giàu chất
thơ

0
2

Cốt truyện đơn giản
hoặc không có cốt
truyện.
0
4

Thường đi sâu vào
thế giới nội tâm nhân
vật.

2. Tác phẩm “Dưới bóng hoàng
lan”

Thể
loại?
truyện ngắn

Xuất
xứ?
In trong tập
Nắng trong
vườn

Hoàn
cảnh
st?

PTBĐ?

Truyện được
tự sự, miêu
sáng tác khi tác tả, biểu cảm
giả ở phố huyện
Cẩm Giàng

I. Tìm hiểu chung

Hs đọc lưu ý về ngữ
điệu, giọng điệu đọc: tùy
theo nội dung lời thoại
mà sửu dụng ngữ điệu,
giọng điệu phù hợp

2. Tác phẩm “Dưới bóng hoàng lan”
Văn bản xoay quanh một lần trở về quê thăm bà
của nhân vật Thanh - mồ côi cha mẹ, sống cùng
bà. Trong cảnh bình yên và thong thả của chốn
xưa, những hình ảnh quen thuộc hiện lên, và bên
cạnh mái tóc của bà, mùi hương hoàng lan nơi
vườn và bên tóc mai của Nga khiến chàng trai
trẻ xốn xang. Nhưng câu chuyện vẫn khép lại
trong cảnh Thanh trở về tỉnh.

Tóm tắt

Bố cục văn bản
Dưới bóng hoàng lan

Phần 1: Từ đầu đến mà

Phần 2: Tiếp theo cho

Thanh không nhớ được.

đến “ngồi ở bên đèn”

Cảm xúc của Thanh khi

Biểu hiện tình cảm của

về thăm bà, thăm nhà.

Thanh và Nga

Phần 3: Còn lại

Thanh tạm biệt mọi
người trở lại tỉnh
làm việc.

II
Khám phá
văn bản

II. Khám phá văn bản
1. Ngôi kể và điểm nhìn
Toàn bộ câu chuyện được kể bằng lồi người kể chuyện
thứ 3 . Điểm nhìn của nhân vật Thanh.
Ngôi
Lời người kể chuyện
kể,
đan xen lời độc thoại
nội tâm nhân vật.
điểm
Qua cái nhìn nhìn?
và cảm nhận của
Mọi đối tượng, mọi
việc
đều trở nên
gần vật
gũi, thân
thiết dưới
con
người
cảnh
hiện
Toàn bộThanh,
câu chuyện
được kểvà bằng
lời của
người kể
cái nhìn tinh tế,
chứa tình
cảm của Thanh.
lênchan
như
nào?
chuyện ngôi thứ mấy?
Có
nhấtthế
quán
không? Điểm nhìn?
( Thanh nâng niu, trân trọng, ôm ấp, vuốt ve kỉ niệm)
Bà và
Căn
Con mèo
Cây hoàng
Nga
nhà
già
lan
Người kể chuyện nhập
thân vào cảm xúc của
Thanh

So sánh với điểm nhìn ở văn bản 1

Văn bản 2:
Điểm nhìn nhất quán
Cách kể: dạt dào cảm xúc

Điể
m
nhìn

Văn bản 1:
Điểm nhìn dịch chuyển.
Cách kể: kịch tính

2. Nhân vật

II. Khám phá văn bản

2. Nhân vật

Hoạt động nhóm
Câu 3/ trang 52

Câu 3/ trang 52

01
Câu 4/ trang 52

03

02
04

Câu 4/ trang 52

a. Lời đối thoại
Đọc phần đầu của tác phẩm và ghi lại lời đối thoại giữa bà và Thanh:
......................................................................................................................................
....................................................................................................................................

Nhân vật đối
thoại

Bối cảnh đối
thoại

 

Nội dung cuộc
đối thoại

 

Tình cảm của
các nhân vật
qua lời đối
thoại
 

a. Lời đối thoại
“- Cháu đã về đấy ư? Bà cụ thôi nhai trầu, đôi mắt hiền từ dưới làn tóc
trắng đưa lên nhìn cháu, âu yếm và mến thương.
- Đi vào trong nhà không nắng cháu.Tìm một số lời đối thoại giữa bà
- Nhà không có ai ư bà?
và Thanh
- Vẫn có thằng Nhân, hôm nay nó đi đong thóc bên kia xóm. Dễ chốc
nó về. Con đã ăn cơm chưa?
- Dạ chưa. Con ở tầu về đây ngay. Nhưng con không thấy đói.
- Con rửa mặt đi, rồi đi nghỉ không mệt. Trời nắng thế này mà con
không đi xe ư?
- Có một tí đường đất, cần gì phải xe. Con đi bộ hàng ngày cũng được.”

a. Lời đối thoại
Nhân Bối cảnh
vật
Bà và  Sau một thời
Thanh gian xa bà đi
làm việc trên
tỉnh, lần này
được nghỉ
một ngày,
Thanh tranh
thủ về thăm
bà.

Nội dung

Tình cảm của các nhân vật

 Xoay
quanh
chuyện
Thanh từ
trên tỉnh
về.

Cả bà và cháu bộc lộ tình cảm thân
thương, trìu mến, quan tâm nhau.
+ Bà vui khi thấy cháu về, quan
tâm cháu từng li từng tí.
+ Cháu muốn biết có ai ở cùng bà,
vì có lẽ không yên tâm nếu thấy bà
ở một mình.

b. Nhân vật Thanh và Nga
Các
biểu
hiện
Lời nói  
Cử chỉ  
Suy
 
nghĩ,
cảm xúc

Nhân vật Thanh

Nhân vật Nga

 
 
 

Nhận xét về cách xây dựng nhân vật của Thạch Lam:
 

Nhận
xét tình
cảm
của hai
người.
 

b. Nhân vật Thanh và Nga
Các
Nhân vật Thanh
Nhân vật Nga
biểu
hiện
Lời nói “Chàng chợt nhớ, “... nói tiếng nhẹ nhàng: “- Anh
chạy vùng xuống Thanh! Anh đã về đấy à? ...] –
nhà ngang, gọi vui Anh Thanh độ này khác hẳn
vẻ:- Cô Nga...”
trước. Anh chóng lớn quá (...) Những ngày em đến đây hái
hoa, em nhớ anh quá”...
 

b. Thanh và Nga
Nhận xét?

01

02

03

Giữa Thanh và Nga tuy chưa hề
có lời tỏ tình nhưng trong lòng
hai người đều nhen nhóm lên
những tình cảm khác lạ
Đó là những rung động đầu đời,
tươi mới, bỡ ngỡ...
Mọi lời nói, cử chỉ, cảm xúc của họ
đều thể hiện sự quan tâm về nhau
một cách nhẹ nhàng tự nhiên và
trong sáng.

NHỔ CÀ RỐT

Con có dám thử không?
Được chứ. Nhưng để ta
xem con ở trường có học
hành đàng hoàng không
thì ta mới cho

Giờ ta sẽ cho con tự
Dạ. Con đồng ý
nhổ cà rốt

Bác ơi ! Cháu đói lắm
bác cho cháu củ cà rốt
được không ạ ?

Câu 1: Dấu hiệu để nhận biết
ngôi của người kể chuyện.  
A. Không gian thân thuộc
B. Người kể
C. Thời gian 
D. Tâm trạng người kể

A

B

C

D

Câu 2: Câu chuyện được kể bằng lời của
người kể chuyện ngôi thứ mấy?
A. Ngôi thứ nhất
B. Ngôi thứ 2
C. Ngôi thứ 3
D. Ngôi kể linh hoạt

A

B

C

D

Câu 3: Điểm nhìn của tác phẩm có
đặc điểm:
A. Là điểm nhìn của người kể chuyện
B. Có sự linh hoạt điểm nhìn

C. Là điểm nhìn của nhân vật Thanh

D. Là điểm nhìn bên ngoài tác phẩm

A

B

C

D

Câu 4: Ngôi kể có nhất quán từ đầu
tới cuối câu chuyện?
A. Có
B. Không

A

B

C

D

Câu 5: Tâm trạng của Thanh khi
trở về với không gian thân thuộc.
A. Bình yên, thong thả
B. Tiếc nuối, đau buồn
C. Thất vọng, bực tức
D. Hồi hộp, háo hức

A

B

C

D

3. Khung cảnh thiên nhiên Cây hoàng lan
“thân cây cao vút,
cành lá rủ xuống như
chào đón 2 người; mùi
hương thơm thoang
thoảng
đưa
vào...”(trang 48)

Ý nghĩa

“Bóng cây hoàng
lan lay động cả
một vùng” (trang
48)

“mùi hoàng lan thoang
thoảng bay trong gió
ngát. Thanh nhìn lại câu
hoàng lan. Mỗi mùa cô
lại giắt hoàng lan…

Cảnh nào được miêu tả
Đẹp và thơ mộng, như một nhân chứng,
chứng
kiếngợi
sự trưởng
trong
truyện
cho bạn
thành, lớn lên trong cả hình hài, cảmnghĩ
xúc của
(dịu
đếnThanh
một và
bứcNga
tranh
dàng, thầm lặng, ngọt ngào, da diết như hương hoa hoàng lan).
đẹp? Nếu cần chọn một
cảnh để vẽ minh họa, bạn
sẽ chọn cảnh nào? Vì sao?

- Đoạn kết:Tâm trạng của Thanh?

+ Thanh đứng lại nhìn cây hoàng lan và gửi lời chào đến
Nga.
+ Tâm trạng của Thanh: nửa buồn, nửa vui, cứ nghĩ mãi về
Nga cũng như tình cảm của Nga với Thanh.
+ hThanh biết là (nghĩ rằng) Nga vẫn đợi chàng, vẫn nhớ
chàng và Nga sẽ luôn hái hoa cài lên tóc…
Kết truyện mở, dự đoán tình cảm của Nga và
Thanh sẽ còn đẹp mãi, nở rộ và tràn đầy
hương thơm như cây hoàng lan

III

Tổng kết

1. Nội dung?
Thông qua câu chuyện của nhân vật Thanh nhân một lần
trở về nhà, thăm bà, gặp lại những người anh luôn yêu
thương, tôn trọng. Tác giả thể hiện tình yêu, sự gắn bó
với quê hương và tình cảm bà cháu tha thiết, tình cảm đẹp
với Nga.

2. Nghệ thuật viết truyện
Trong Dưới bóng
hoàng lan, nghệ thuật
viết truyện của Thạch
Lam biểu hiện rõ nhất
qua cốt truyện, nhân
vật hay lời kể?

2. Nghệ thuật viết truyện?
Lời

Cốt truyện đơn
giản, không li
kì, kịch tính.
Lời nhân vật
chủ yếu bộc lộ
tình cảm
1

Nghệ thuật tả
cảnh đặc sắc
2

Ngôi
kể thứ 3,
ngôn ngữ (lời kể),
giọng văn đậm tính
trữ tình, trong sáng,
giản dị, giàu chất
thơ.

Lời kể là yếu tố thể hiện rõ nhất nghệ thuật truyện
ngắn của Thạch Lam.

3

2. Nghệ thuật viết truyện
Lời kể đảm nhiệm nhiều chức năng: giới
thiệu, miêu tả nhân vật, tả cảnh thiên nhiên,
cảnh sinh hoạt; thể hiện điểm nhìn từ người
kể chuyện và điểm nhìn từ nhân vật; tạo
giọng điệu riêng cho tác phẩm;...

Hoạt động
củng cố

NHỔ CÀ RỐT

Con có dám thử không?
Được chứ. Nhưng để ta
xem con ở trường có học
hành đàng hoàng không
thì ta mới cho

Giờ ta sẽ cho con tự
Dạ. Con đồng ý
nhổ cà rốt

Bác ơi ! Cháu đói lắm
bác cho cháu củ cà rốt
được không ạ ?

Câu 1: Cây hoàng lan gợi đến kí ức nào của
nhân vật Thanh
A. Thanh đã nhớ đến đến câu chuyện của tuổi thơ ngày mà
Thanh thường hay chơi dưới gốc nhặt hoa
B. Hồi bé Thanh trèo lên cây hái hoa cho bà ướp trà, do bất cẩn
nên Thanh bị té xuống đất
C. Thanh và con mèo thường ra nằm ở chiếc chõng dưới gốc cây
hoàng lan vào mỗi trưa hè
D. Đêm nào Thanh và Bà cũng ngồi nói chuyện dưới gốc hoàng
lan tới khuya

A

B

C

D

Câu 2: Ngôn ngữ trong tác
phẩm:
A. Là ngôn ngữ của người kể chuyện
B. Là lời đối thoại giữa các nhân vật
C. Là lời độc thoại nội tâm của nhân vật
D. Cả A, B, C

A

B

C

D

Câu 3: Những biểu hiện tình cảm giữa hai
nhân vật gắn liền với hình ảnh hoa hoàng lan?
A. Khi trông thấy bóng cây hoàng lan, Thanh đã nghĩ đến Nga
và gọi vui vẻ
B. Kỷ niệm đáng nhớ là ngày cả hai cùng nhặt hoàng lan rơi:
Thanh hỏi cô Nga có còn hay đi nhặt hoàng lan rơi nữa không
C. Hai người dẫn nhau xem cây hoàng lan, Thanh như thoảng
ngửi thấy hương hoàng lan trên tóc Nga.
D. Cả 3 đáp án trên

A

B

C

D

Câu 4: Trong “Dưới bóng hoàng lan”, nghệ
thuật viết truyện của Thạch Lam biểu hiện rõ
nhất qua
A. Cốt truyện
B. Nhân vật 
C. Lời kể
D. Người kể

A

B

C

D

Câu 5: Theo bạn, nhan đề “Dưới bóng hoàng
lan” không gợi ra ý nghĩa nào sau đây:
A. Không gian thân thuộc, ở nơi đó, con người thể hiện những
tình cảm đẹp đẽ, thuần hậu với nhau.
B. Nơi mà ba mẹ của Thanh đã từng sống với nhau rất hạnh phúc,
yên bình
C. Không gian mát mẻ, tình lặng, đối lập với cuộc sống phồn tạp
bên ngoài.
D. Nơi ươm mầm một mối tình đôi lứa trong sáng, đẹp đẽ.

A

B

C

D

Hoạt động
vận dụng

1. Ngôi kể, điểm nhìn
Yếu tố

Hình ảnh
thiên nhiên,
con người,
cảnh sinh
hoạt(1)
Câu văn thể
hiện
trực
tiếp
cảm
xúc,
suy
nghĩ
của
nhân vật (2)

Biểu hiện

(1), (2) hiện ra
qua điểm nhìn
của ai

Tác dụng của vị trí điểm nhìn

1. Ngôi kể, điểm nhìn
Yếu tố

Biểu hiện

(1), (2) hiện ra qua
điểm nhìn của ai

Tác dụng của vị trí điểm nhìn

Hình
ảnh Con đường gạch Bát Điểm nhìn từ - Điểm nhìn của người kể chuyện ngôi
thiên nhiên, Tràng rêu phủ, vòng ánh người kể chuyện thứ ba có khả năng bao quát toàn bộ
con người, sáng...; bà cụ thôi nhai
câu chuyện từ diễn biến sự việc đến sự
cảnh
sinh trầu, đôi mắt hiền từ dưới
thay đổi về tâm trạng, tình cảm của
hoạt(1)
làn tóc trắng đưa lên nhìn
các nhân vật trong câu chuyện. Điểm
cháu...; một bà, một cháu
nhìn này có thể giúp người đọc có cái
với một cô làng giếng trò
nhìn rõ ràng hơn về cốt truyện và diễn
chuyện dưới bóng đèn mãi
biến cảm xúc của các nhân vật trong
tới khuya...
từng giai đoạn.
Câu văn thể Bà yêu thương cháu quá, Điểm nhìn từ Giúp nhà văn dễ dàng hơn trong việc
hiện
trực giờ chỉ có mình cháu, với nhân vật Thanh tạo không khí trữ tình cho câu chuyện;
tiếp
cảm mình bà. Mà bà làm bếp
mọi đối tượng hết sức gần gũi, thân
xúc,
suy có một mình thôi ư?...
thiết...
nghĩ
của
-> Nét nổi bật trong bút pháp truyện
nhân vật (2)
ngắn của Thạch Lam

4. Nghệ thuật viết truyện
Theo bạn, tác giả có dày
công xây dựng một cốt
truyện hấp dẫn không? Lời
kể chiếm vị trị như thế nào
trong truyện và đảm trách
những nhiệm vụ nghệ thuật
công phu, để lại cho bạn
nhiều ấn tượng không?

*Cốt truyện
01

Cốt truyện của văn bản Dưới bóng hoàng lan rất
đơn giản, có thể tóm lược trong vài ba dòng,
không có những tình tiết li kì, gay cấn

02

Truyện không lôi cuốn người đọc bằng cốt
truyện hấp dẫn.